آشنایی با حقوق کار در آلمان، مروری جامع بر قوانین کلیدی

مقدمه

آلمان با داشتن یکی از قوی‌ترین و حمایت‌کننده‌ترین سیستم‌های حقوق کار در جهان، محیطی باثبات و عادلانه را برای کارکنان فراهم می‌کند. قوانین کار در آلمان پیچیده و چندوجهی هستند و از منابع مختلفی مانند قانون اساسی، قوانین فدرال، قراردادهای جمعی (Tarifverträge)، و قراردادهای فردی کار نشأت می‌گیرند. آشنایی با این حقوق برای هر فردی که قصد کار در آلمان را دارد، ضروری است.

قرارداد کار (Arbeitsvertrag)

اهمیت قرارداد

• قرارداد کار، مبنای اصلی رابطه کاری بین کارفرما و کارمند است.
• گرچه قرارداد شفاهی نیز معتبر است، اما قرارداد کتبی به شدت توصیه می‌شود تا از ابهامات و اختلافات احتمالی جلوگیری شود. کارفرما موظف است شرایط اصلی کار را به صورت کتبی به کارمند اطلاع دهد.

مفاد اصلی قرارداد

• طرفین قرارداد: نام کارفرما و کارمند.
• تاریخ شروع به کار: (Arbeitsbeginn)
• مدت قرارداد: (Dauer des Arbeitsverhältnisses) – دائمی (unbefristet) یا موقت (befristet).
• شرح وظایف و موقعیت شغلی: (Tätigkeitsbeschreibung)
• محل کار: (Arbeitsort)
• ساعات کاری: (Arbeitszeit) – تعداد ساعت کار در هفته.
• حقوق و دستمزد: (Gehalt/Lohn) – ناخالص (Brutto) و نحوه پرداخت.
• تعداد روزهای مرخصی سالانه: (Urlaubsanspruch)
• دوره آزمایشی (Probezeit): معمولاً تا ۶ ماه. در این دوره، اخراج آسان‌تر و مدت اخطار کوتاه‌تر است (معمولاً ۲ هفته).
• مدت اخطار برای فسخ قرارداد (Kündigungsfristen): می تواند متفاوت باشد.

ساعات کاری (Arbeitszeit)

قوانین ساعات کاری در آلمان بسیار دقیق هستند و هدف آن‌ها حمایت از سلامت و رفاه کارکنان است.

حداکثر ساعات کاری روزانه و هفتگی

• قانون کار آلمان (Arbeitszeitgesetz) به طور کلی حداکثر ۸ ساعت کار در روزهای کاری (دوشنبه تا شنبه) را تعیین می‌کند.
• این مدت می‌تواند به ۱۰ ساعت در روز افزایش یابد، به شرطی که میانگین ساعات کاری در یک دوره ۶ ماهه یا ۲۴ هفته‌ای، از ۸ ساعت در روز تجاوز نکند.
• حداکثر ساعات کار هفتگی قانونی: ۴۸ ساعت در یک دوره ۶ روزه.

استراحت بین شیفت‌ها (Ruhezeit)

• بین پایان یک شیفت کاری و شروع شیفت بعدی، حداقل ۱۱ ساعت استراحت بدون وقفه الزامی است.

وقفه‌های استراحت در طول روز (Pausen)

• برای شیفت‌های کاری ۶ تا ۹ ساعته: حداقل ۳۰ دقیقه استراحت.
• برای شیفت‌های کاری بیش از ۹ ساعت: حداقل ۴۵ دقیقه استراحت.
• این وقفه‌ها می‌توانند به بخش‌های حداقل ۱۵ دقیقه‌ای تقسیم شوند.

کار در روزهای یکشنبه و تعطیلات رسمی (Sonn- und Feiertagsarbeit)

• کار در روزهای یکشنبه و تعطیلات رسمی به طور کلی ممنوع است، مگر در صنایع خاص و مشاغل ضروری (مانند بیمارستان‌ها، رستوران‌ها، حمل و نقل، خدمات اضطراری).
• در صورت کار در این روزها، کارمند باید ظرف دو هفته (برای یکشنبه) یا هشت هفته (برای تعطیلات رسمی) یک روز استراحت جایگزین دریافت کند.
• پرداخت اضافی برای کار در یکشنبه و تعطیلات رسمی (Feiertagszuschlag) اجباری نیست مگر اینکه در قرارداد کار یا قرارداد جمعی مشخص شده باشد.

اضافه کاری (Überstunden)

• اضافه کاری باید توسط کارفرما دستور داده شود یا تایید شود.
• معمولاً اضافه کاری یا به صورت پرداخت اضافی (Überstundenzuschlag) جبران می‌شود یا به صورت مرخصی جبرانی (Freizeitausgleich). نرخ پرداخت اضافی برای اضافه کاری اجباری نیست مگر در قرارداد.

تعطیلات و مرخصی‌ها (Urlaub und Freistellungen)

آلمان قوانین سخاوتمندانه‌ای برای مرخصی‌ها دارد که رفاه کارکنان را تضمین می‌کند.

Erholungsurlaub (مرخصی سالانه)

• حداقل قانونی: طبق قانون، کارمند تمام وقت در آلمان حداقل ۲۴ روز کاری (Werkta ge) مرخصی سالانه در سال دارد. (Werkta ge شامل دوشنبه تا شنبه است، یعنی حداقل ۴ هفته کاری).
• مرخصی معمول: در بسیاری از قراردادهای کاری یا جمعی، تعداد روزهای مرخصی بیشتر است و معمولاً به ۲۵ تا ۳۰ روز کاری (Arbeitstage) در سال می‌رسد (Arbeitstage فقط شامل روزهای کاری واقعی شرکت است، معمولاً دوشنبه تا جمعه).
• حقوق مرخصی: در طول مرخصی، کارمند حقوق کامل خود را دریافت می‌کند.
• انتقال مرخصی: مرخصی معمولاً باید در همان سال تقویمی گرفته شود. در شرایط خاص و با توافق کارفرما، می‌توان آن را تا ۳۱ مارس سال بعد منتقل کرد.

Krankheit / Krankheitsurlaub ( مرخصی استعلاجی) 

• در صورت بیماری، کارمند موظف است بلافاصله کارفرما را مطلع کند.
• اگر بیماری بیش از سه روز کاری طول بکشد، کارمند باید از روز چهارم یک گواهی پزشکی (Arbeitsunfähigkeitsbescheinigung – AU-Bescheinigung) از پزشک به کارفرما ارائه دهد. برخی کارفرمایان ممکن است از همان روز اول گواهی پزشکی بخواهند.
• پرداخت حقوق در دوران بیماری: کارفرما تا ۶ هفته حقوق کامل کارمند را پرداخت می‌کند (Entgeltfortzahlung im Krankheitsfall). پس از ۶ هفته، بیمه درمانی (Krankenkasse) مبلغی به عنوان کمک هزینه بیماری (Krankengeld) پرداخت می‌کند که حدود ۷۰٪ حقوق ناخالص است.

مرخصی والدین (Elternzeit) و مزایای والدین (Elterngeld)

• Elternzeit: والدین (پدر و مادر) هر کدام حق دارند تا ۳ سال مرخصی بدون حقوق برای مراقبت از فرزند تازه متولد شده خود بگیرند (تا سن ۸ سالگی فرزند). این مرخصی می‌تواند به صورت همزمان یا متناوب گرفته شود.
• Elterngeld: یک کمک هزینه دولتی است که در دوران مرخصی والدین به آن‌ها پرداخت می‌شود تا جبران بخشی از درآمد از دست رفته باشد. این مبلغ معمولاً بین ۳۰۰ تا ۱۸۰۰ یورو در ماه است و بر اساس درآمد قبلی والدین محاسبه می‌شود.

Mutterschutz (مرخصی زایمان)

• قانون حمایت از مادران باردار و تازه زایمان کرده را تضمین می‌کند.
• شامل ۶ هفته قبل از زایمان و ۸ هفته پس از زایمان (برای زایمان‌های عادی) مرخصی با حقوق کامل می‌شود.
• در این دوره، اخراج کارمند باردار و تازه زایمان کرده به طور کلی ممنوع است.

سایر مرخصی‌ها (Sonderurlaub)

• مرخصی ازدواج: (معمولاً ۱ روز).
• مرخصی فوت خویشاوندان درجه یک: (معمولاً ۱-۲ روز).
• مرخصی برای جستجوی کار در زمان اخطار اخراج: در برخی موارد، کارمند حق دارد در ساعات کاری برای جستجوی شغل جدید مرخصی بگیرد.
• این مرخصی‌ها اغلب در قراردادهای جمعی یا قرارداد فردی ذکر می‌شوند و در قوانین عمومی کار اجباری نیستند.

حقوق و دستمزد (Gehalt und Lohn)

حداقل دستمزد (Mindestlohn):

• آلمان دارای حداقل دستمزد قانونی است که به طور منظم افزایش می‌یابد. از ژانویه ۲۰۲۵، حداقل دستمزد ساعتی در آلمان احتمالاً به ۱۲.۸۲ یورو خواهد رسید (در حال حاضر ۱۲.۴۱ یورو است).
• این قانون شامل تمامی کارکنان (به استثنای برخی گروه‌ها مانند کارآموزان خاص) می‌شود.

حقوق ناخالص و خالص (Brutto und Netto)

• همیشه به حقوق ناخالص (Brutto) خود توجه کنید. حقوق خالص (Netto) پس از کسر مالیات بر درآمد (Lohnsteuer)، بیمه بازنشستگی (Rentenversicherung)، بیمه بیکاری (Arbeitslosenversicherung)، بیمه درمانی (Krankenversicherung) و بیمه مراقبت طولانی‌مدت (Pflegeversicherung) محاسبه می‌شود.
• میزان کسورات بستگی به کلاس مالیاتی (Steuerklasse)، وضعیت تأهل و ایالت محل زندگی دارد.

پرداخت حقوق

• حقوق معمولاً به صورت ماهانه و در پایان هر ماه یا اوایل ماه بعد به حساب بانکی کارمند واریز می‌شود.

امنیت شغلی و حمایت از اخراج (Kündigungsschutz)

سیستم حقوق کار آلمان حمایت بسیار قوی از کارکنان در برابر اخراج‌های ناعادلانه فراهم می‌کند.

قانون حمایت از اخراج (Kündigungsschutzgesetz – KSchG)

• این قانون پس از ۶ ماه کار در یک شرکت با بیش از ۱۰ کارمند تمام وقت اعمال می‌شود.
• کارفرما برای اخراج کارمند باید دلیل موجه داشته باشد. دلایل اخراج می‌توانند بر اساس:
• عملکرد کارمند (verhaltensbedingt): مانند عدم انجام وظایف، سرقت، آزار و اذیت.
• شخصیت کارمند (personenbedingt): مانند بیماری طولانی‌مدت که منجر به ناتوانی در انجام کار می‌شود.
• ضرورت‌های عملیاتی شرکت (betriebsbedingt): مانند تعدیل نیرو به دلیل ورشکستگی یا تغییر ساختار شرکت.
• در صورت اخراج، کارفرما باید مدت اخطار (Kündigungsfrist) را رعایت کند. این مدت بستگی به سابقه کار کارمند دارد و از ۲ هفته در دوره آزمایشی تا ۷ ماه برای سابقه کار طولانی (۲۵ سال) متغیر است.

حق اعتراض به اخراج (Kündigungsschutzklage)

• کارمند می‌تواند ظرف ۳ هفته پس از دریافت نامه اخراج، به دادگاه کار (Arbeitsgericht) مراجعه کرده و نسبت به اخراج خود اعتراض کند. این یک حق بسیار مهم است.

شورای کار (Betriebsrat)

• در شرکت‌های بزرگتر از ۵ کارمند، ممکن است شورای کار وجود داشته باشد. این شورا نماینده کارکنان است و در تصمیمات مربوط به شرایط کاری، اخراج‌ها و مسائل داخلی شرکت حق مشورت یا حتی حق وتو دارد. حضور Betriebsrat امنیت شغلی را تا حد زیادی افزایش می‌دهد.

قراردادهای جمعی (Tarifverträge)

• اهمیت: قراردادهای جمعی، توافق‌نامه‌هایی بین اتحادیه‌های کارگری و کارفرمایان یا انجمن‌های کارفرمایی هستند که شرایط کاری را برای یک صنعت یا بخش خاص تعیین می‌کنند.
• پوشش: این قراردادها می‌توانند شامل حداقل حقوق، ساعات کاری، تعطیلات، اضافه کاری، و سایر مزایا باشند که معمولاً سخاوتمندانه‌تر از حداقل‌های قانونی هستند.
• اجرا: اگر شرکت شما تحت پوشش یک قرارداد جمعی باشد، حتی اگر عضو اتحادیه نباشید، حقوق و مزایای آن قرارداد به شما تعلق می‌گیرد.

بیمه اجتماعی (Sozialversicherung)

آلمان دارای یک سیستم بیمه اجتماعی جامع است که از کارمندان در برابر خطرات مختلف حمایت می‌کند. بخش عمده‌ای از حق بیمه‌ها به صورت مساوی بین کارفرما و کارمند تقسیم می‌شود.

• بیمه بازنشستگی (Rentenversicherung): برای تأمین درآمد در دوران بازنشستگی.
• بیمه درمانی (Krankenversicherung): پوشش هزینه‌های درمانی.
• بیمه مراقبت طولانی‌مدت (Pflegeversicherung): پوشش هزینه‌های مراقبت در صورت نیاز به کمک طولانی‌مدت (به دلیل بیماری یا پیری).
• بیمه بیکاری (Arbeitslosenversicherung): تأمین درآمد در صورت از دست دادن شغل.
• بیمه حوادث کار (Unfallversicherung): (تنها توسط کارفرما پرداخت می‌شود) پوشش حوادث در محل کار یا در مسیر رفت و آمد به محل کار و بیماری‌های شغلی.

تبعیض (Diskriminierung)

قانون رفتار برابر عمومی (Allgemeines Gleichbehandlungsgesetz – AGG)

• این قانون از تبعیض بر اساس نژاد، قومیت، جنسیت، مذهب، باور، ناتوانی، سن، یا گرایش جنسی در محیط کار (و سایر زمینه‌ها) جلوگیری می‌کند.
• کارمندان حق دارند در صورت مشاهده یا تجربه تبعیض، به آن اعتراض کنند و شکایت قانونی ارائه دهند.

سخن پایانی

حقوق کار در آلمان به گونه‌ای طراحی شده است که تعادل مناسبی بین نیازهای کارفرما و حمایت از کارکنان برقرار کند. این سیستم با حمایت‌های قوی در برابر اخراج‌های ناعادلانه، ساعات کاری منظم، مرخصی‌های کافی و یک شبکه بیمه اجتماعی جامع، محیطی امن و باثبات را برای کار در آلمان فراهم می‌آورد. آشنایی با این قوانین نه تنها به شما کمک می‌کند تا از حقوق خود دفاع کنید، بلکه به شما اطمینان می‌دهد که در یک سیستم کاری عادلانه و سازمان‌یافته قرار دارید. ما در مجموعه مهاجرتی هزار و یکشب در مسیر مهاجرت به آلمان، دریافت ویزای آلمان و اقامت تحصیلی در آلمان در کنار شما هستیم.