مقدمه
آلمان با داشتن یکی از قویترین و معتبرترین سیستمهای آموزشی جهان، مقصدی جذاب برای دانشجویان بینالمللی و خانوادههایی است که به دنبال تحصیل با کیفیت برای فرزندانشان هستند. سیستم آموزشی آلمان بر پایه نظم، تحقیق و نوآوری بنا شده و فرصتهای آموزشی متنوعی را از مدارس ابتدایی تا دانشگاههای پیشرفته ارائه میدهد. در ادامه به تشریح کامل این اجزا میپردازیم.
البته شما میتوانید برای تحصیل در آلمان و یا مهاجرت به آلمان با گروه مهاجرتی هزار و یکشب در ارتباط باشید.
ساختار کلی سیستم آموزشی آلمان
سیستم آموزشی آلمان دارای ساختاری پیچیده اما کاملاً سازمانیافته است. مسئولیت آموزش و پرورش عمدتاً بر عهده ۱۶ ایالت فدرال (Länder) است، به این معنی که ممکن است تفاوتهای جزئی در برنامههای درسی، انواع مدارس و حتی تعطیلات بین ایالتها وجود داشته باشد. با این حال، اصول و اهداف کلی یکسان هستند.
مراحل اصلی سیستم آموزشی
آموزش پیشدبستانی (Vorschulische Bildung)
این آموزش اختیاری است و شامل مهدکودکها (Kindergarten) برای کودکان ۳ تا ۶ ساله میشود.
مدارس اجباری (Schulpflicht)
به طور قطع اجباری است و معمولاً از ۶ سالگی آغاز شده و ۹ تا ۱۰ سال طول میکشد.
آموزش عالی (Hochschulbildung)
که شامل دانشگاهها (Universitäten) و دانشگاههای علوم کاربردی Fachhochschulen/Hochschulen für angewandte Wissenschaften میشود.
مدارس در آلمان
سیستم مدارس آلمان به چندین نوع تقسیم میشود که هر کدام مسیرهای آموزشی متفاوتی را برای دانشآموزان فراهم میکنند.
آموزش ابتدایی (Grundschule)
- اجباری است و معمولاً از سن ۶ سالگی آغاز میشود.
- ۴ سال به طول میانجامد (در برلین و براندنبورگ ۶ سال).
- هدف آن ایجاد پایههای سواد، حساب، و مهارتهای اجتماعی است.
- در پایان Grundschule، بر اساس تواناییهای دانشآموز و توصیه معلم، مسیر تحصیلی بعدی او در مدارس متوسطه تعیین میشود.
آموزش متوسطه (Sekundarstufe I & II)
پس از Grundschule، دانشآموزان وارد یکی از انواع مدارس متوسطه میشوند:
ژیمنازیوم (Gymnasium)
- متمرکز بر آموزش آکادمیک است و دانشآموزان را برای ورود به دانشگاه آماده میکند.
- از سال پنجم آغاز شده و معمولاً تا سال دوازدهم یا سیزدهم (بسته به ایالت) ادامه مییابد.
- در پایان این دوره، دانشآموزان مدرک Abitur را کسب میکنند که معادل دیپلم پیشدانشگاهی است و مجوز ورود به تمام دانشگاهها در آلمان و بسیاری از دانشگاههای جهان است.
- زبانهای خارجی، علوم، ریاضیات و ادبیات از دروس اصلی هستند.
رئالشوله (Realschule)
- آموزشی عملیتر و مهارتمحورتر ارائه میدهد.
- معمولاً تا سال دهم ادامه دارد.
- در پایان این دوره، دانشآموزان مدرک Mittlere Reife را کسب میکنند.
- این مدرک امکان ورود به دورههای آموزش حرفهای (Berufsausbildung) یا ادامه تحصیل در Fachoberschule (که به دانشگاههای علوم کاربردی منتهی میشود) را فراهم میکند.
هاوپتشوله (Hauptschule)
- بر آموزش پایه و آمادگی شغلی تمرکز دارد.
- تا سال نهم یا دهم ادامه مییابد.
- مدرک پایان این دوره، دانشآموزان را برای ورود مستقیم به دورههای کارآموزی (Apprenticeship) و مشاغل فنی آماده میکند.
گزامشوله (Gesamtschule)
- مدارس جامع هستند که انواع مسیرهای آموزشی Gymnasium، Realschule و Hauptschule را در یک مکان ارائه میدهند.
- هدف آن جلوگیری از طبقهبندی زودهنگام دانشآموزان و ارائه انعطافپذیری بیشتر در مسیر تحصیلی است.
- در برخی ایالتها بسیار رایج هستند.
شهریه مدارس در آلمان
- مدارس دولتی: رایگان هستند و تنها هزینههایی مانند کتابهای درسی (در برخی ایالتها)، لوازمالتحریر، و اردوهای مدرسه ممکن است از دانشآموزان دریافت شود.
- مدارس خصوصی (Private Schulen): شهریه دارند که بسته به نوع و شهرت مدرسه میتواند از چند صد یورو تا بیش از هزار یورو در ماه متغیر باشد. مدارس بینالمللی نیز معمولاً شهریههای بالایی دارند.
آموزش عالی در آلمان، دانشگاهها
سیستم آموزش عالی آلمان به دلیل کیفیت بالا، تحقیقات پیشرفته و فرصتهای بینالمللی شناخته شده است.
انواع مؤسسات آموزش عالی به شرح ذیل می باشد:
دانشگاهها (Universitäten)
- بر تحقیقات و آموزش نظری تمرکز دارند.
- طیف وسیعی از رشتهها را در مقاطع کارشناسی (Bachelor)، کارشناسی ارشد (Master) و دکترا (PhD) ارائه میدهند.
- معمولاً تعداد دانشجویان بیشتری دارند و فضای آکادمیک گستردهتری را فراهم میکنند.
- بسیاری از دانشگاههای آلمان رتبههای بالایی در ردهبندیهای جهانی دارند.
دانشگاههای علوم کاربردی (Fachhochschulen / Hochschulen für angewandte Wissenschaften – UAS)
- بر آموزش عملی و کاربردی تمرکز دارند و دانشجویان را برای ورود مستقیم به بازار کار آماده میکنند.
- رشتههای مهندسی، علوم کامپیوتر، مدیریت، طراحی و علوم اجتماعی کاربردی در آنها رایج است.
- دورههای کارآموزی و پروژههای عملی جزء لاینفک برنامه درسی آنهاست.
- مدارک کارشناسی و کارشناسی ارشد ارائه میدهند، اما دورههای دکترا در آنها محدودتر است و معمولاً با همکاری دانشگاهها انجام میشود.
کالجهای هنر، موسیقی و فیلم (Kunst-, Musik- und Filmhochschulen)
- مراکز تخصصی برای آموزش در رشتههای هنری، موسیقی و سینما هستند.
- تمرکز بر استعدادهای فردی و توسعه خلاقیت است.
شهریه دانشگاهها در آلمان
دانشگاههای دولتی
- تحصیل در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد در اکثر دانشگاههای دولتی آلمان برای دانشجویان داخلی و بینالمللی رایگان است.
- تنها هزینهای که باید پرداخت شود، هزینه ترم (Semesterbeitrag) است که معمولاً بین ۱۰۰ تا ۳۵۰ یورو در هر ترم متغیر است. این هزینه شامل خدمات دانشجویی، امکانات ورزشی، و اغلب یک بلیط حمل و نقل عمومی برای استفاده در طول ترم میشود.
- استثنا: ایالت بادن-وورتمبرگ (Baden-Württemberg) از سال ۲۰۱۷ شهریه ۱۵۰۰ یورو در هر ترم را برای دانشجویان بینالمللی (غیر اتحادیه اروپا) وضع کرده است. برای دانشجویان مقطع دوم (second degree) نیز در برخی ایالتها شهریه دریافت میشود.
دانشگاههای خصوصی
- شهریه دارند که میتواند از چند هزار یورو تا بیش از ۲۰ هزار یورو در سال متغیر باشد، بسته به رشته و دانشگاه.
شرایط پذیرش در دانشگاه
- Abitur یا معادل آن: برای ورود به دانشگاهها و دانشگاههای علوم کاربردی، مدرک دیپلم معتبر مانند Abitur آلمان لازم است.
- زبان آلمانی: تسلط به زبان آلمانی (در سطح C1 یا C2 برای اکثر رشتهها) از طریق آزمونهایی مانند TestDaF یا برخی رشتههای بینالمللی به زبان انگلیسی ارائه میشوند که در این صورت آزمونهای زبان انگلیسی (مانند IELTS یا TOEFL) مورد نیاز است.
- شرایط خاص رشته: برخی رشتهها (مانند پزشکی، هنر) ممکن است آزمون ورودی، مصاحبه یا پورتفولیو نیاز داشته باشند.
- Studienkolleg (شتودینکُلگ): برای دانشجویان بینالمللی که مدرک دیپلم آنها معادل Abitur آلمان نیست، گذراندن یک دوره یک ساله آمادگی در Studienkolleg ضروری است. در پایان این دوره، آزمون Feststellungsprüfung گرفته میشود.
بورسیهها و کمکهای مالی در آلمان
با وجود رایگان بودن تحصیل در اکثر دانشگاههای دولتی، هزینههای زندگی (اجاره، خوراک، حمل و نقل) در آلمان میتواند بالا باشد. بورسیهها و کمکهای مالی میتوانند به پوشش این هزینهها کمک کنند.
در ادامه به بررسی انواع بورسیهها می پردازیم:
DAAD (Deutscher Akademischer Austauschdienst)
معتبرترین و بزرگترین سازمان تبادل آکادمیک در جهان است که بورسیههای متنوعی را برای دانشجویان بینالمللی در تمامی مقاطع تحصیلی (کارشناسی ارشد، دکترا و حتی دورههای کوتاهمدت) ارائه میدهد. این بورسیهها معمولاً شامل پوشش کامل هزینههای زندگی و گاهی شهریه (در صورت وجود) میشوند.
بورسیههای دولتی و ایالتی
برخی ایالتهای آلمان یا وزارتخانههای خاص، بورسیههایی را برای دانشجویان با استعداد یا در رشتههای خاص ارائه میدهند.
(Hochschuleigene Stipendien) بورسیههای دانشگاهی
خود دانشگاهها نیز ممکن است بورسیههایی را بر اساس شایستگی تحصیلی یا نیاز مالی ارائه دهند.
بورسیههای بنیادهای سیاسی و مذهبی (Politische und religiöse Stiftungen) بنیادهایی مانند Friedrich-Ebert-Stiftung، Konrad-Adenauer-Stiftung یا Rosa-Luxemburg-Stiftung بورسیههایی را به دانشجویان با پیشینههای خاص یا علاقهمندی به حوزههای مشخص (مثلاً دموکراسی، حقوق بشر) ارائه میدهند. این بورسیهها معمولاً علاوه بر حمایت مالی، برنامههای آموزشی و شبکهسازی نیز دارند.
(Unternehmensstipendien) بورسیههای شرکتها
برخی شرکتهای بزرگ آلمانی، برای جذب استعدادها به رشتههای مرتبط با فعالیت خود بورسیه میدهند.
Deutschlandstipendium
یک بورسیه دولتی است که دانشجویان ممتاز را با مبلغ ۳۰۰ یورو در ماه حمایت میکند که نیمی از آن توسط دولت و نیمی دیگر توسط حامیان مالی خصوصی تأمین میشود.
شرایط دریافت بورسیه
- شایستگی تحصیلی: نمرات عالی و سابقه تحصیلی قوی از مهمترین معیارهاست.
- نیاز مالی: برخی بورسیهها بر اساس نیاز مالی اعطا میشوند.
- پروژه تحقیقاتی قوی (برای دکترا): برای مقطع دکترا، داشتن یک پروپوزال تحقیقاتی نوآورانه و مرتبط با علایق استاد راهنما ضروری است.
- تسلط به زبان: معمولاً تسلط به زبان آلمانی یا انگلیسی (بسته به زبان رشته) مورد نیاز است.
- فعالیتهای اجتماعی و داوطلبانه: در برخی بورسیهها، فعالیتهای خارج از درس نیز مورد توجه قرار میگیرد.
نکات مهم در مورد بورسیه
- رقابت برای بورسیهها بالاست، بنابراین درخواستها باید با دقت و جامعیت تکمیل شوند.
- به وبسایت DAAD و وبسایتهای دانشگاههای مورد نظر خود برای اطلاعات بیشتر مراجعه کنید.
- هر بورسیه دارای معیارهای واجد شرایط بودن و فرآیند درخواست خاص خود است.
سخن پایانی
سیستم آموزشی آلمان، از مدارس دولتی رایگان تا دانشگاههای معتبر با شهریه ترمی ناچیز، فرصتهای بینظیری را فراهم میکند. با درک دقیق مسیرهای تحصیلی، شرایط پذیرش و امکانات بورسیه، میتوانید آیندهای روشن در این کشور پیشرو رقم بزنید.
بدون دیدگاه